Mustafa İlhan Ahi Yazdı: Azerbaycan’daki Başörtüsü Yasağına Sorularla Bakış
AZERBAYCAN’DAKİ BAŞÖRTÜSÜ YASAĞINA SORULARLA BAKIŞ
Azerbaycan yönetimi, okullarda baş örtüsünü yasakladı
(Onlar ‘Hicap’ diyorlar başörtüsüne; bizde hicap ”Utanma duygusu, ar etme, mahcubiyet’ anlamında kullanılıyor ki baş örtüsü için de doğru bir adlandırma, Demek ki Azerbaycan Türkleri ”Baş açık gezmekten hicap duyanların örtüsü” anlamında kullanıyor bu kavramı)
Bu olay üzerine her iki ülke vatandaşları yani kardeş ülke halkları kıyasıya bir tartışmanın içine girdi.
Her iki kesimin sosyal medyadaki küfürlü ve hakaret dolu yorumlarını hariç tutup meselenin özüne inince Türkiye’dekiler diyor ki: ”Başörtüsü Allah’ın emri olduğu inancı gereği inançlı ailelerin ve çocuklarının tercih ettiği bir giyim tarzı; Aliyev yönetimi Allahsız mı ki Allah’ın emrinin yerine getirilmesini yasaklıyor?”
Bu soruya Azerbaycanlı yorumculardan rastlayabildiğim 3 kayda değer cevap şu:
”Çocuk, küçük yaşta neyin doğru neyin yanlış olduğunu henüz bilemediği için şimdi başını açsın, reşid olunca kendi karar versin ne yapacağına!”
Diğer bir görüş de ”Laiklik gereği bu uygulamaya gidiliyor, okulu bitirince kendi kararını verir”
Son olarak;
”Bizim analarımız, geleneksel olarak başlarını bu şekilde örterdi (Başörtüsü altından saçları görünecek şekilde görsellerle) bunlar çok farklı örtünüyor; yasaklanmalı!”
Şimdi bu 3 farklı görüşün gerçeklik ve doğruluk paylarını sorgulayalım:
1- Elin Fransızının laiklik anlayışından size ne; sizin kendi özgün ve özgür düşünceniz yok mu ki Fransızların laiklik anlayışına sığınıyorsunuz?
Ancak bu sığınma gerekçesi daha önce Türkiye’de çözüldü.. Yoksa siz, başörtüsüne karşı olduğunuzu, aslında baş örtüsünü emreden İslam inancından da kopuk olduğunuzu açık açık söyleme cesaretiniz yok da bu tepkinizi laiklik siperi arkasına saklanarak mı gösteriyorsunuz?
2- Yaşları küçük, 18 yaşına gelince kendileri karar versin, diyorsunuz; peki siz başkalarının çocuklarını öz anne-babalarından daha mı çok seviyorsunuz da onlar yerine siz karar veriyorsunuz?
3- Onlar ”Bize Allah emrettiği için başımızı örtmeye karar veriyoruz” dediklerinde siz, kim size emrettiği için yasakladığınızı söyleyebiliyor musunuz?
– Bilim, demeyin; bilimin böyle bir görevi yok..
– Psikoloji, demeyin; o çocukların psikolojilerini altüst eden sizsiniz!
– Sosyoloji, demeyin, o çocuklar terörist değil!
– Tarih, demeyin; Türk’ün tarihi başörtüsü ve bağlı olduğu inançla yazıldı!
4- ”Şimdi açsınlar, sonra örtmeye karar verirlerse, kendileri bilir” demekle sakın, ”Biz örtünenleri açalım ki inançları sarsılsın hem bu eğitim sürecinde açık kalmaya karar vermelerini sağlayabiliriz” şeklinde düşündüğünüzü saklayabildiğinizden emin misiniz?
İç niyetinizin gayet açık ve anlaşılır olmadığını mı sanıyorsunuz?
5- İnsan için asıl olan örtünmek midir, açılmak mı? Giyinmek mi asıldır, giyinmemek mi?
”Sonradan” karar verilmeye bırakılması gereken örtmek mi açmak mı?
İnsanoğlu başlangıcından beri sadece inançları gereği değil, güvenlik ve çeşitli hastalıklardan korunmak amacıyla örtüne gelmiştir.
Tüm semavi dinlerde örtünmek esastır.
”Sonradan” karar verilen, örtünmek değil, örtünmemektir ve geçmişi 200 yılı bulmaz!
Eğer yaşı 18’e geldiğinde yani ”sonradan” karar verecek olması sizce makul, mantıklı, doğru ve olması gerekense tüm çocuklar başını örtsün, isterlerse sonradan açılmaya kendileri karar versin, kabul mü?
Aynı şey!
– Eğer baş örtmek kötü bir şey ise insanlar neden başka yerlerini de örterler ki?
– İnsanın neresini örtüp örtmeyeceğine kim, nasıl karar verecek?
– Kız çocuklarının başını zorla örtmekle zorla açtırmak arasında ne fark var?
Aynı şekilde zorbalık bu!
Peki, İran Azerbaycan’ında, İran Rejiminin ”İslami gerekçelerle olsa bile” çocukların başını zorla örtmesine neden karşı çıkıyorsunuz?
Aynı zorbalığı tersinden şimdi siz yapmış olmuyor musunuz?
6- Sizin Kızılelmanız, Güney Azerbaycan’la birleşmek..
Güney Azerbaycan’da evet rejimin zoruyla başını örtenler vardır ancak çoğunluk, samimi dindardır ve isteyerek başını örtmektedir. Şimdi onlara sorsanız ”İran rejimi içinde kalmayı mı tercih edersiniz yoksa başörtüsünü (şimdilik) okullarda (gelen tepkilere göre muhtemelen kamuya açık tüm alanlarda ve herkese) yasaklayan Aliyev Rejimi altında, Birleşik Azerbaycan’da mı yaşamak istersiniz; ne cevap verirler?
– Kendi Kızılelmasına bu kadar zıt hareket eden başka bir devlet var mı?
– Tarih boyunca, düşmanlarına benzeyen her millet eriyip kaybolmuştur!
– Karabağ Savaşında Azerbaycalı askerin Ermeni askerden farkı, vatanı için şehid olma arzusudur!
Şehadet, kişinin Allah inancı varsa duyacağı bir arzudur!
Siz o arzunun kaynağını yok ederseniz, vatansız kalırsınız!
Allah’ın emirlerini yasaklayarak Allah inancınızı koruyamazsınız!
Ermenilerden tek farkınız, konuştuğunuz dil kalır..
Bakın Türk dünyasının coğrafi dağılımına ve tarihine; İslam inancı dışındaki inançları seçen Türkler, Türklüklerini de unutmuştur!
Sayın Aliyev, dönüşemeyecek/değişemeyecek ölçüde bir Sovyet Politbüro Şefinin terbiyesinde ateist bir eğitimden geçmiştir; Aliyev değişemiyorsa bari siz O’na dönüşmeyin!
4.10.2026/ Mustafa İlhan Ahi
AZƏRBAYCANDA BAŞ ÖRTÜYÜ QADAĞASINA SUALLAR VASİTƏSİLƏ BAXIŞ
Azərbaycan rəhbərliyi məktəblərdə baş örtüyünü qadağan edib.
(Onlar baş örtüyünü “hicab” adlandırırlar; bizim dildə “hicab” sözü həya, ismət və ya utancaqlıq hissini ifadə edir — ki, əslində bu, baş örtüyü üçün də olduqca uyğun bir termindir. Görünür, Azərbaycan türkləri bu anlayışı “başları açıq şəkildə gəzməkdən həya və ya utanc hissi keçirənlərin taxdığı örtük” mənasında işlədirlər.)
Bu hadisədən sonra hər iki ölkənin vətəndaşları — bu qardaş xalqlar — qızğın müzakirələrə başladılar.
Sosial şəbəkələrdə hər iki tərəfdən gələn təhqiramiz və söyüş dolu şərhləri bir kənara qoyub məsələnin mahiyyətinə diqqət yetirsək, Türkiyədəki insanlar belə arqument gətirirlər: “Baş örtüyü, dini ailələrin və onların övladlarının ilahi bir əmr olduğuna inanaraq seçdikləri bir geyim tərzidir; Allahın əmrinin yerinə yetirilməsini qadağan etdiyinə görə, görəsən, Əliyev rəhbərliyi dinsizdirmi?”
Bu sualla bağlı azərbaycanlı şərhçilərdən eşitdiyim üç diqqətəlayiq cavab bunlardır:
“Uşaq hələ kiçik yaşda olduğu üçün yaxşı ilə pisi ayırd edə bilmir; qoy hələlik başı açıq gəzsin; yetkinlik yaşına çatanda nə edəcəyinə özü qərar verər!”
Digər bir yanaşma belədir: “Bu tədbir dünyəvilik naminə həyata keçirilir; məktəbi bitirdikdən sonra o, öz qərarını verə bilər.”
Nəhayət:
“Analarımız ənənəvi olaraq başlarını bu tərzdə örtərdilər (saçların baş örtüyünün altından göründüyü üslubları nəzərdə tutaraq); bunlar [yeni üslublar] isə başı tamamilə fərqli şəkildə örtür — buna görə də qadağan edilməlidir!”
İndi isə gəlin, bu üç fərqli baxışın əsaslılığını və doğruluğunu nəzərdən keçirək:
1- Fransızların dünyəviliyi necə anlaması sizə nə dəxli var? Öz orijinal və müstəqil təfəkkürünüz yoxdurmu ki, məcbur qalıb fransız dünyəvilik anlayışına sığınırsınız?
Halbuki bu məsələ Türkiyədə çoxdan həllini tapıb. Yoxsa baş örtüyünə qarşı olduğunuzu – və bunu vacib buyuran İslam inancından uzaqlaşdığınızı – açıq şəkildə etiraf etməyə cəsarətiniz çatmır, buna görə də reaksiyanızı bildirmək üçün dünyəvilik qalxanı arxasında gizlənirsiniz?
2- Deyirsiniz ki, “Onlar gəncdirlər; qoy 18 yaşları tamam olanda özləri qərar versinlər”. Bəs, siz başqalarının övladlarını onların öz bioloji valideynlərindən daha çoxmu sevirsiniz ki, onlar üçün qərar verməyi öz üzərinizə götürürsünüz?
3- Onlar “Allah əmr etdiyi üçün başımızı örtməyi seçirik” deyəndə, bəs sizə bunu qadağan etməyi kimin əmr etdiyini deyə bilərsinizmi?
– “Elm” deməyin; elmin belə bir hökmü yoxdur.
– “Psixologiya” deməyin; o uşaqların psixologiyasını məhv edən məhz sizsiniz!
– “Sosiologiya” deməyin; o uşaqlar terrorçu deyil!
– “Tarix” deməyin; türk tarixi baş örtüyü və onun bağlı olduğu inancla birlikdə yazılıb!
4- “Qoy indi açsınlar; əgər sonradan örtünməyə qərar versələr, bu, onların öz işidir” deyərkən, əsl niyyətinizi gizlədə biləcəyinizə əminsinizmi? Yəni: “Gəlin örtünənləri açılmağa məcbur edək ki, imanları sarsılsın və bəlkə də bütün bu təhsil müddətində açıq qalmağa qərar vermələrini təmin edə bilək”?
Həqiqi niyyətinizin tamamilə aydın və aşkar olmadığınımı düşünürsünüz?
5- İnsan üçün əsas vəziyyət hansıdır: örtünmək, yoxsa açılmaq? Geyimli olmaq, yoxsa çılpaq olmaq normal haldır?
“Sonradan” qərar verilməli olan məsələ örtünməkdir, yoxsa açılmaq?
Bəşəriyyətin yaranışından bəri insanlar təkcə iman səbəbindən deyil, həm də təhlükəsizlik və müxtəlif xəstəliklərdən qorunmaq üçün örtünüblər.
Örtünmək bütün İbrahimilər dinində təməl prinsipdir.
“Sonradan” verilən qərar örtünmək deyil, məhz *örtünməmək*dir – və bu təcrübənin tarixi hətta 200 il belə deyil!
Əgər qərarın “sonradan” – yəni insan 18 yaşına çatanda – verilməsini məqbul, məntiqli, düzgün və yerində hesab edirsinizsə, onda bütün uşaqların başlarını örtməsi və istəsələr, sonradan açılmaq barədə özlərinin qərar verməsi ilə razılaşırsınızmı?
Bu, eyni şeyə gəlib çıxır!
– Əgər başı örtmək pis bir şeydirsə, insanlar niyə bədənlərinin digər hissələrini də örtürlər?
– İnsanın bədəninin hansı hissələrini örtüb-örtməməli olduğuna və bunu necə etməli olduğuna kim qərar verir?
– Qızların başını zorla örtmək ilə onları zorla açdırmaq arasında nə fərq var?
Hər ikisi eyni növ məcburiyyətdir!
Bəs onda niyə İran Azərbaycanında İran rejiminin uşaqların başını zorla örtməsinə – hətta bu, “İslami səbəblərlə” edilsə belə – qarşı çıxırsınız?
İndi siz eyni məcburiyyət aktını, sadəcə əks istiqamətdə, həyata keçirmirsinizmi?
6- Sizin “Qızıl Alma”nız [ali idealınız] Cənubi Azərbaycanla birləşməkdir…
Bəli, Cənubi Azərbaycanda rejimin məcburiyyəti üzündən başını bağlayanlar var; lakin əksəriyyət səmimi dindardır və başını öz istəyi ilə bağlayır. Əgər onlardan indi soruşsanız ki, “İran rejiminin tərkibində qalmağı, yoxsa məktəblərdə (və reaksiyadan asılı olaraq, yəqin ki, bütün ictimai məkanlarda və hamı üçün) baş örtüyünü qadağan edən Əliyev rejiminin idarəçiliyindəki Birləşmiş Azərbaycanda yaşamağı üstün tutardınız?” – görəsən, nə cavab verərdilər?
– Öz “Qızıl Alma”sına bu qədər zidd hərəkət edən başqa bir dövlət varmı?
– Tarix boyu düşmənlərinə bənzəyən hər bir millət əriyib yox olub!
– Qarabağ müharibəsində Azərbaycan əsgəri ilə erməni əsgəri arasındakı fərq, vətən uğrunda şəhid olmaq arzusu idi!
Şəhidlik – yalnız Allaha inananların hiss etdiyi bir arzudur!
Əgər o arzunun mənbəyini məhv etsəniz, vətənsiz qalarsınız!
Allahın əmrlərini qadağan etməklə Allaha olan inancınızı qoruya bilməzsiniz!
Ermənilərdən yeganə fərqiniz danışdığınız dil olardı…
Türk dünyasının coğrafi yayılmasına və tarixinə nəzər salın; İslamdan başqa dinləri qəbul edən türklər öz türk kimliklərini də unutdular!
Cənab Əliyev Sovet Siyasi Bürosunun rəhbərinin himayəsi altında ateist təhsili alıb – bu keçmiş onu transformasiyaya və ya dəyişikliyə qeyri-mümkün bir hala gətirib; əgər Əliyev dəyişə bilmirsə, heç olmasa siz ona çevrilməyin!
Kaynak: Mustafa İlhan Ahi
4 oktyabr 2026-cı il
